Tenesmus Nedir? Sürekli Tuvalet Hissi ve Nedenleri

Tenesmus Nedir?

Tenesmus, rektumda dışkı bulunmasa bile kişinin sürekli dışkılama ihtiyacı hissetmesi veya dışkılama sonrasında bu ihtiyacın devam etmesidir.

Hastalar tenesmusu genellikle şu ifadelerle tarif eder:

• Sürekli büyük tuvaletim varmış gibi hissediyorum.
• Tuvalete gidiyorum ama rahatlayamıyorum.
• Dışkımı yaptıktan sonra tekrar tuvalete gitmek istiyorum.
• Makatta sürekli dışkı varmış gibi hissediyorum.
• Ikınıyorum ama dışkı gelmiyor.
• Makat bölgemde sürekli doluluk ve baskı hissediyorum.

Tuvalete gittikten sonra hâlâ dışkılama ihtiyacı hissediyor musunuz? Dışkınızı yapmanıza rağmen rahatlayamıyor, kısa süre sonra yeniden tuvalete gitmek istiyor musunuz? Ya da makat bölgesinde sürekli bir doluluk ve baskı hissi mi yaşıyorsunuz?

Sürekli tuvaletim varmış gibi hissediyorum şikâyeti, tıpta tenesmus olarak adlandırılan bir durumun belirtisi olabilir.

Ancak her tam boşalamama hissi gerçek tenesmus değildir. İç hemoroidler, anal fissür (makat çatlağı), pelvik taban kaslarının koordinasyon bozuklukları ve rektum hastalıkları da benzer yakınmalara neden olabilir.

Bu nedenle sürekli dışkılama ihtiyacı hissinin altında yatan nedenin belirlenmesi önemlidir.

Sürekli Tuvalet Hissi Neden Olur?

Sürekli dışkılama ihtiyacı hissi, rektumun iltihabi hastalıklarından anal kanal sorunlarına, pelvik taban bozukluklarından rektal tümörlere kadar farklı nedenlerle ortaya çıkabilir.

1. İç Hemoroidler (Basur)

Özellikle ileri evre, dışarı sarkan (prolabe) iç hemoroidler, anal kanalda dolgunluk ve tam boşalamama hissine neden olabilir.

Hemoroidal dokunun anal kanala doğru sarkması, hastada makat bölgesinde yabancı cisim veya dışkı kalmış hissi oluşturabilir.

İç hemoroidlerde görülebilen yakınmalar:

• Makatta dolgunluk ve baskı hissi
• Dışkılama sonrasında rahatlayamama
• Makattan kanama
• Dışkılama sırasında dışarı çıkan hemoroidal dokular
• Mukuslu akıntı ve ıslaklık

2. Anal Fissür (Makat Çatlağı) ve Kas Spazmı

Anal fissür, makat kanalında oluşan ve özellikle dışkılama sırasında şiddetli ağrıya neden olabilen bir yırtıktır.

Kronik anal fissür hastalarında sıklıkla iç makat kasında (internal anal sfinkter) artmış kas tonusu ve spazm görülür.

Bu durum dışkılama sırasında ağrıyı artırabilir ve hastanın makat bölgesinde sürekli baskı, kasılma veya tam boşalamama hissi yaşamasına katkıda bulunabilir.

Anal fissürde görülebilen belirtiler:

• Dışkılama sırasında keskin, yırtılır tarzda ağrı
• Dışkılama sonrasında uzun süren yanma ve kasılma
• Makatta baskı ve doluluk hissi
• Ağrı nedeniyle dışkılamayı erteleme
• Kabızlık ve dışkılamada zorlanma

Anal fissürdeki kas spazmı, hastada tenesmusa benzeyen yakınmalar oluşturabilir. Ancak bu durum her zaman gerçek rektal tenesmus değildir.

3. Distal Rektum Tümörleri

Rektumun makata yakın bölümünde gelişen tümörler, sürekli dışkılama ihtiyacı ve gerçek tenesmusun önemli nedenleri arasındadır.

Distal rektumda yer kaplayan bir lezyon, rektal duvarın duyusal uyarılmasını etkileyebilir ve rektumun dışkıyı depolama kapasitesini azaltabilir.

Bunun sonucunda hasta, rektum boş olsa bile sürekli tuvalete gitme ihtiyacı hissedebilir.

Eşlik edebilecek belirtiler:

• Sürekli veya sık tekrarlayan dışkılama isteği
• Makattan kanama
• Mukuslu dışkılama
• Dışkılama alışkanlığında değişiklik
• Az miktarda ve sık dışkılama
• Açıklanamayan kilo kaybı veya kansızlık

Özellikle yeni başlayan, giderek artan ve makattan kanamanın eşlik ettiği tenesmus şikâyetlerinde rektal tümör olasılığı mutlaka değerlendirilmelidir.

Bu belirtilerin bulunması tek başına kanser anlamına gelmez. Ancak yalnızca hemoroid veya kabızlık düşünülerek değerlendirme ertelenmemelidir.

4. Rektum İltihabı (Proktit)

Proktit, rektumun iç yüzeyinde gelişen iltihabi durumdur.

Rektal mukozadaki inflamasyon, dışkılama ihtiyacını tetikleyen duyusal uyarıların artmasına ve gerçek tenesmus gelişmesine neden olabilir.

Proktit hastalarında:

• Sürekli dışkılama isteği
• Makatta ağrı ve rahatsızlık
• Mukuslu akıntı
• Rektal kanama
• Sık ve az miktarda dışkılama

görülebilir.

Proktit; enfeksiyonlar, ülseratif kolit, Crohn hastalığı ve radyoterapi gibi farklı nedenlerle gelişebilir.

5. Kabızlık ve Rektumda Dışkı Birikimi

Uzun süren kabızlık, rektumda sert dışkı birikmesine ve dışkılamanın tam olarak gerçekleşememesine neden olabilir.

Hasta tuvalete gitmesine rağmen rektumda dışkı kalabilir. Bu durum sürekli dışkılama isteği ve tam boşalamama hissi oluşturabilir.

Özellikle dışkı tıkaçlarında (fekal impaksiyon) makatta basınç ve sürekli tuvalet ihtiyacı belirginleşebilir.

6. Pelvik Taban Kaslarının Koordinasyon Bozukluğu

Normal dışkılama sırasında rektum kasılırken anal sfinkterlerin ve pelvik taban kaslarının uygun şekilde gevşemesi gerekir.

Dissinerjik defekasyon olarak adlandırılan durumda ise dışkılama sırasında bu kaslar yeterince gevşeyemez veya uygunsuz şekilde kasılır.

Hastalarda:

• Uzun süre tuvalette kalma
• Aşırı ıkınma
• Dışkıyı tam boşaltamama
• Makatta tıkanıklık hissi
• Tekrar tekrar tuvalete gitme ihtiyacı

görülebilir.

Bu yakınmalar gerçek tenesmusa benzeyebilir. Ancak temel sorun çoğunlukla dışkılama mekanizmasındaki koordinasyon bozukluğudur.

7. Rektal Prolapsus, Mukozal Prolapsus ve Rektosel

Rektumun veya rektal mukozanın aşağı doğru sarkması, dışkılama mekanizmasını etkileyebilir.

Rektal prolapsus, internal rektal intussusepsiyon ve rektosel gibi anatomik bozukluklarda dışkının tam boşaltılamaması ve sürekli tuvalet ihtiyacı hissi görülebilir.

Özellikle dışkılama sırasında aşırı ıkınan, uzun süre tuvalette kalan ve tam boşalamadığını ifade eden hastalarda bu hastalıklar değerlendirilmelidir.

Tenesmus ile Kabızlık Aynı Şey midir?

Hayır. Tenesmus ve kabızlık birbirinden farklı durumlardır.

Kabızlıkta genellikle sert dışkı, seyrek dışkılama ve dışkının çıkarılmasında zorlanma ön plandadır.

Tenesmusta ise rektum boş olsa bile sürekli dışkılama ihtiyacı hissedilebilir.

Her iki durum aynı hastada birlikte bulunabilir.

Ayrıca anal fissür, prolabe hemoroidler veya pelvik taban bozukluklarında yaşanan tam boşalamama hissi de hastalar tarafından tenesmus şeklinde tarif edilebilir.

Sürekli Tuvalet Hissi ve Tenesmus Nasıl Teşhis Edilir?

Tanıda ilk aşama ayrıntılı hasta öyküsü ve proktolojik muayenedir.

Hastanın dışkılama alışkanlıkları, şikâyetlerin süresi, makattan kanama olup olmadığı, ağrı özellikleri ve eşlik eden hastalıklar değerlendirilir.

Klinik bulgulara göre aşağıdaki incelemelerden yararlanılabilir:

• Proktolojik muayene: Anal fissür, hemoroid, prolapsus ve anal kanal hastalıklarının değerlendirilmesi
• Anoskopi ve rektoskopi: Anal kanal ve distal rektumun incelenmesi
• Kolonoskopi: Rektum ve kalın bağırsağın değerlendirilmesi, gerekli durumlarda biyopsi alınması
• MR defekografi: Pelvik taban ve dışkılama mekanizmasının değerlendirilmesi
• Anorektal manometri: Anal sfinkter fonksiyonları ve rektal duyunun incelenmesi

Her hastaya tüm tetkiklerin yapılması gerekmez. İnceleme yöntemi muayene bulgularına göre belirlenir.

Tenesmus Nasıl Tedavi Edilir?

Tenesmusun tedavisi, sürekli dışkılama hissine neden olan hastalığa göre değişir.

İleri evre hemoroidal hastalıklarda uygun medikal, girişimsel veya cerrahi tedaviler değerlendirilebilir.

Anal fissürde dışkılama düzeninin sağlanması, uygun topikal tedaviler, botulinum toksin uygulaması veya seçilmiş hastalarda cerrahi yöntemler gündeme gelebilir.

Pelvik taban koordinasyon bozukluklarında biofeedback ve pelvik taban rehabilitasyonu yararlı olabilir.

Proktit ve inflamatuvar bağırsak hastalıklarında nedene yönelik ilaç tedavileri uygulanır.

Rektal prolapsus ve bazı anatomik bozukluklarda cerrahi tedavi gerekebilir.

Rektal tümör saptanan hastalarda ise tedavi, tümörün özelliklerine ve evresine göre multidisipliner olarak planlanır.

Tenesmusun tek bir tedavisi yoktur. Esas amaç, bu hissi oluşturan hastalığı doğru şekilde belirlemek ve tedavi etmektir.

Sürekli Tuvalet Hissi Ne Zaman Tehlikelidir?

Sürekli dışkılama hissi her zaman ciddi bir hastalık anlamına gelmez. Ancak bazı belirtiler daha ayrıntılı inceleme gerektirir.

Özellikle şu durumlarda tıbbi değerlendirme geciktirilmemelidir:

• Makattan kanama
• Yeni başlayan ve devam eden dışkılama alışkanlığı değişiklikleri
• Açıklanamayan kilo kaybı
• Kansızlık
• Sürekli veya giderek artan rektal ağrı
• Kanlı veya mukuslu dışkılama
• Ailede kolorektal kanser öyküsü

Şiddetli karın ağrısı, belirgin karın şişliği, kusma veya gaz ve dışkı çıkaramama durumunda ise acil değerlendirme gerekir.

Tenesmus Hakkında Sık Sorulan Sorular

1) Sürekli büyük tuvaletim varmış gibi hissetmem normal mi?

Ara sıra yaşanan tam boşalamama hissi kabızlık gibi geçici nedenlerle ilişkili olabilir. Ancak şikâyetin sürekli olması veya tekrarlaması durumunda altta yatan neden araştırılmalıdır.

2) Hemoroid sürekli tuvalet hissi yapar mı?

Özellikle dışarı sarkan ileri evre iç hemoroidler, makatta doluluk ve dışkılama sonrasında tam boşalamama hissine neden olabilir. Ancak bu durum her zaman gerçek tenesmus değildir.

3) Makat çatlağı sürekli dışkılama isteği yapar mı?

Anal fissüre eşlik eden sfinkter spazmı, ağrı ve dışkılama güçlüğü, makatta baskı ve tam boşalamama hissine katkıda bulunabilir. Bu yakınmalar tenesmusa benzeyebilir.

4) Tenesmus kanser belirtisi midir?

Tenesmus tek başına kanser belirtisi olarak değerlendirilmez. Ancak özellikle distal rektum tümörlerinde görülebilir. Yeni başlayan ve devam eden tenesmusun kanama veya dışkılama alışkanlığında değişiklikle birlikte olması durumunda rektal hastalıklar araştırılmalıdır.

5) Tenesmus kendiliğinden geçer mi?

Geçici kabızlık veya bazı kısa süreli bağırsak sorunlarında yakınmalar düzelebilir. Ancak devam eden tenesmusun nedenini belirlemek için değerlendirme gerekir.

Sürekli Tuvalet İhtiyacı Hissi Göz Ardı Edilmemelidir

Sürekli tuvalet ihtiyacı, makatta doluluk ve dışkılama sonrasında rahatlayamama şikâyetleri farklı proktolojik hastalıklardan kaynaklanabilir.

İç hemoroidler, anal fissüre bağlı kas spazmı, pelvik taban bozuklukları, rektal prolapsus, proktit ve distal rektum tümörleri bu yakınmaların değerlendirilmesinde dikkate alınmalıdır.

Op. Dr. Mustafa Göztok Genel Cerrahi | Proktoloji ve Pelvik Taban Hastalıkları | İzmir

Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Tanı ve tedavi için hekim muayenesi gereklidir.