Makatta Oluşan Sert Şişlik Neyi Belirtir?
Makat bölgesinde aniden ortaya çıkan, dokunulduğunda şiddetli acı veren ve elinize adeta sert bir bilye gibi gelen yapılar, proktoloji kliniklerinde en sık karşılaştığımız acil durumların başında gelir. Hastaların büyük bir endişeyle hastaneye başvurmasına neden olan makatta sert şişlik şikayeti, tıpta genellikle tromboze hemoroid (pıhtılaşmış basur) olarak adlandırılır. Genellikle kronik bir süreçte sinsice ilerleyen iç basurların aksine, bu durum saatler içinde gelişerek yaşam kalitesini bir anda sıfıra indirebilir.
Hastalarda yoğun panik yaratan bu ani ve ağrılı tablonun arkasındaki temel nedenleri, bu sürecin evrelerini ve günümüz modern tıbbındaki kesisiz acil tedavi yöntemlerini bu yazımızda adım adım ele alacağız.
Makatta Sert Şişlik Neden Aniden Ortaya Çıkar?
Makat bölgesindeki genişlemiş toplardamarların (hemoroid memelerinin) içinde kan akışının yavaşlaması veya tamamen durması nedeniyle bir pıhtı (tromboz) oluşur. Oluşan bu pıhtı, damar duvarını şiddetle gererek makat derisinin altında sert, mavi-mor renkli ve dokunulmayacak kadar hassas bir kitle meydana getirir.
Klinik pratiğimizde aniden gelişen makatta sert şişlik tablosunu tetikleyen en büyük etkenleri şöyle sıralayabiliriz:
-
Ağır bir yük kaldırmak veya yoğun fitness/ağırlık antrenmanları yapmak,
-
Şiddetli kabızlık ya da tam tersi kronik ishal atakları sırasında aşırı ıkınmak,
-
Uzun süreli hareketsiz oturarak seyahat etmek (uçak veya araba yolculukları),
-
Makat bölgesini zorlayan aşırı baharatlı ve alkollü beslenme alışkanlıkları.
Op. Dr. Mustafa Göztok’un Notu:
“Makat bölgesinde aniden beliren bu durum, hastalarımız tarafından genellikle makat kanseriyle karıştırılarak büyük bir panikle karşılanır. Ancak bilinmelidir ki bu durum tamamen selim (iyi huylu) bir damar hastalığıdır. Buradaki en kritik nokta zamandır: Eğer ilk 48-72 saat içinde uzman bir genel cerraha başvurulursa, lokal anestezi altında sadece 2 dakikalık küçük bir insizyonla (kesiyle) pıhtı boşaltılabilir ve hasta hemen o anda ağrısından tamamen kurtulabilir. Erken müdahale, günlerce sürecek şiddetli acıların önüne geçer.”
Tromboze Hemoroid Belirtileri
Tromboze hemoroidler çok ağrılı olabilir. Eğer tromboze hemoroidiniz varsa, yürümek, oturmak veya tuvalete gitmek canınızı yakabilir.
Tromboze hemoroid belirtileri şunları içerir:
- Anüsünüzün etrafında kaşıntı.
- Bağırsak hareketiniz olduğunda kanama.
- Anüsünüzün etrafında şişlik veya yumru.
- Ağrı ve şişlik ile birlikte ateşiniz varsa, apse adı verilen bir enfeksiyon alanınız olabilir.
Tromboze Hemoroid Tedavi Seçenekleri ve İyileşme Süreçleri Tablosu
| Zamanlama / Durum | Önerilen Tıbbi Müdahale Yöntemi | Klinik İyileşme Süresi |
|---|---|---|
| İlk 48 – 72 Saat (Erken Dönem) | Lokal Trombektomi: Küçük bir kesiyle pıhtı tamamen boşaltılır. Ağrı anında kesilir. | Anında rahatlama (1-2 günde tam kapanma) |
| 72 Saat Sonrası (Geç Dönem) | Pıhtı organize olduğu için cerrahi boşaltma zordur. Medikal tedavi (kremler, ağrı kesiciler, oturma banyosu) ile pıhtının vücut tarafından emilmesi beklenir. | 2 ile 4 hafta arasında kademeli küçülme |
| Nekroz / Deri Delinmesi Gelişmişse | Doku çürümesi veya kendiliğinden kanayıp açılma varsa enfeksiyon riski oluşur. Gerekirse lokal yara temizliği veya lazerle o segmentin söndürülmesi uygulanır. | 7 ila 10 gün takip gerektirir |
Klinikten Bir Vaka Örneği 🩺
Hasta: 34 yaşında, Yazılım Uzmanı (Masa başı çalışan).
Şikayeti: Cumartesi sabahı tuvalette zorlanma sonrası makat bölgesinde aniden mercimek büyüklüğünde başlayan, pazar akşamına kadar ceviz büyüklüğüne ulaşan, oturmayı ve yürümeyi imkansız kılan şiddetli, zonklayıcı acı şikayetiyle pazartesi sabahı kliniğimize başvurdu. Hasta, kitlenin sertliğinden dolayı tümör olabileceği korkusuyla yoğun anksiyete yaşıyordu.
Muayene ve Teşhis: Yapılan fiziksel muayenede saat 3 hizasında, üzeri gergin, mor renkli, el ile basmakla küçülmeyen ve şiddetli hassasiyeti olan 2.5 cm’lik akut tromboze hemoroid paketi tespit edildi.
Uygulanan Tedavi ve Sonuç: Hastanın şikayetlerinin üzerinden 48 saat geçmediği için acil lokal trombektomi kararı alındı. Makat bölgesi bölgesel olarak uyuşturulduktan sonra, mikro bir kesiyle damar içindeki organize olmuş pıhtı tek parça halinde dışarı çıkarıldı. İşlem toplam 3 dakika sürdü. Pıhtının boşalmasıyla damar içi basınç düştü ve hastanın ağrısı sedyeden kalktığı an %90 oranında azaldı. Hasta reçetesi düzenlenerek aynı gün işinin başına geri döndü. 1 hafta sonraki kontrolde yaranın tamamen kapandığı gözlendi.
Makatta Oluşan Sert Şişlik Hakkında Sık Sorulan Sorular
1. Makatta aniden çıkan bu sert ve mor şişlik tam olarak nedir?
Bu durum tıp dilinde tromboze hemoroid (pıhtılaşmış basur) olarak adlandırılır. Makat bölgesindeki genişlemiş bir hemoroid memesinin içindeki kanın, ani bir basınçla orada göllenip pıhtılaşması sonucu oluşur. İçerideki pıhtı dokuyu gerdirdiği için aniden bezelye veya ceviz büyüklüğünde, dokunulduğunda can yakan, sert ve mor/mavi renkli bir şişlik meydana gelir.
2. Tromboze hemoroid kaynaklı makatta sert şişlik kendi kendine geçer mi?
Küçük boyutlu pıhtılarda, vücut içerideki pıhtıyı zamanla (yaklaşık 2 ila 4 hafta içinde) yavaş yavaş emerek kendi kendine eritebilir ve şişlik küçülebilir. Ancak bu süreç, özellikle ilk 48-72 saat boyunca hastaya dayanılmaz derecede şiddetli bir ağrı yaşatır. Büyük ve aşırı gergin şişliklerin kendi kendine geçmesini beklemek yaranın açılmasına veya enfeksiyona yol açabileceğinden erken müdahale her zaman daha konforludur.
3. Pıhtılaşmış hemoroid şişliği patlarsa ne olur ve ne yapmalıyım?
Şişliğin üzerindeki deri, içerideki yoğun pıhtı basıncına dayanamayıp yırtabilir ve tromboze hemoroid patlaması gerçekleşebilir. Bu durumda koyu renkli, pıhtı parçaları içeren yoğun bir kanama meydana gelir. Pıhtının dışarı çıkması makattaki baskıyı azalttığı için hastanın ağrısı aniden bıçak gibi kesilir ve rahatlama hissedilir. Şişlik patladığında panik yapılmamalı, bölge ılık suyla temizlenmeli, steril bir gazlı bezle hafifçe tampon uygulanmalı ve enfeksiyon riskine karşı mutlaka bir hekime başvurulmalıdır.
4. Tromboze hemoroidin acil tedavisi nasıl yapılır, ameliyat şart mıdır?
Eğer hasta şişliğin oluştuğu ilk 48-72 saat içinde başvurursa, lokal anestezi altında sadece 2-3 dakikalık küçük bir işlemle (trombektomi) şişliğin üzeri çizilerek içerideki pıhtı boşaltılır. Pıhtı çıktığı an hastanın ağrısı tamamen biter ve yürüyerek klinikten ayrılır. İlerlemiş veya pıhtının boşalması için geç kalınmış durumlarda ise modern kesisiz lazer tedavisi ile hemoroid paketi içeriden söndürülerek kesin çözüm sağlanır.
5. İlk günlerde evde ağrıyı hafifletmek için ne yapılabilir?
Hekiminize ulaşana kadar geçen sürede ağrıyı kontrol altına almak için gün içinde 3-4 kez 15’er dakikalık ılık suya oturma banyoları yapmak makat kaslarındaki kasılmayı azaltarak ciddi bir rahatlama sağlar. Şişliğin ödemini azaltmak için havluya sarılı buz paketleriyle yapılacak soğuk kompres (oturma banyolarıyla dönüşümlü olarak) faydalıdır. Kesinlikle şişlik el ile içeri itilmeye çalışılmamalı ve hekim önerisi dışında kulaktan dolma kremler sürülmemelidir.
